GİZLİ ƏZABLAR

Gizli səmimiyyətsizliklər

2011-01-21T07:02:00.003-08:00

Bu saytda bəhs etdiyimiz müxtəlif xarakterli insanlar həm Qurana uyğun davrandıqlarını söyləyirlər, həm də cahiliyyə əxlaqını gizli şəkildə, hiyləgərcəsinə yaşayırlar . Ancaq bütün bunları müəyyən bir sərhəd daxilində reallaşdırırlar.Bəlli bir sərhədin mənasi isə belədir : bu cür insanlar hər cür gizli səmimiyyətsizliyi isbat edilə bilməyəcək və Qurana açıq şəkildə zidd olmayacaq şəklə salaraq həyata keçirirlər.

Bütün gizli hərəkətlərinə həmişə çərçivəsindən çıxmayaraq davam edirlər. Bu sərhədi qoruya bilmək üçün lazım olduğunda kobud və mülayim davranış arasında keçidlər edə bilirlər. Kobud münasibəti əvvəlcədən seçirlər. Mülayim davranışa isə, etdiyi səmimiyyətsizlikləri möminlər özünə xatırlatdıqca müraciət edirlər . Məsələn, möminə aid bir söz danışdıqda, bunun mömin əxlaqına uyğun olmadığı özünə deyilsə, dərhal kobudluqdan mülayim üsluba keçirlər. Hər xatırladıldığında, kobudluqlarını daha da azaldır, amma bunu yenə də səmimi etmirlər, şeytani şübhələr saxlayaraq edir və yenədə Quran ilə verilən nəsihətlərə təslim olmurlar. Gizli kobudluğu, gizli etirazlarını həmişə bu çərçivədə isbat edilməyəcək miqdarda istifadə edib biruzə verirlər.

Halbuki səmimiyyətsizlikləri saxlamaq və qorumaq üçün bu qədər çətinliyin və sıxıntının heç bir mənası yoxdur. Bu cür yaşamaq, daxilən özünü narahat edən vicdan əzablarını, sıxıntıları çəkmək böyük bir ağılsızlıqdır. Səmimiyyət deyilən anlayiş çox asan, çox gözəl və çox sadədir. Əslində unudulmamalıdır ki, Allahın

"O gün (ey insanlar!) siz (haqq-hesab üçün Rəbbinizin hüzuruna) gətiriləcəksiniz. Sizin heç bir sirriniz (Allahdan) gizli qalmayacaqdır!" (Haqqə surəsi, 18)

ayəsiylə bildirdiyi kimi, bütün səmimiyyətsizliklər Allah qatında mütləq görünür və bilinir.

Və "Kim (dünyada) zərrə qədər yaxşı iş görmüşdürsə, onu (onun xeyrini) görəcəkdir (mükafatını alacaqdır).Kim də zərrə qədər pis iş görmüşdürsə, onu (onun zərərini) görəcəkdir (cəzasını çəkəcəkdir).." (Zəlzələ Surəsi, 7-8)

ayələriylə ifadə edildiyi kimi, hər davranışımızın axirətdə mütləq qarşılığını görəcəyik. Bu səbəblədir ki, Allah ayələriylə insanlara günahın gizlisindən də, aşkar olanından da çəkinmələrini söyləyərək onları xəbərdar edir:

Günahın aşkarından da, gizlisindən də əl çəkin! Günah qazananlar etdikləri əməllərə görə cəzalandırılacaqlar!. (Ən'am Surəsi, 120)

(Ya Rəsulum!) De: “Gəlin Rəbbinizin sizə nələri haram etdiyini deyim: Ona heç bir şərik qoşmayın; ata-anaya yaxşılıq edin; kasıblıq üzündən uşaqlarınızı öldürməyin. Sizin də, onların da ruzisini Biz veririk. Açıq və gizlin pis işlərə yaxın düşməyin. Allahın (qətlini) haram buyurduğu cana qıymayın (müsəlman və ya əhli-zimməni haqsız yerə öldürməyin). (Allah) bunları sizə tövsiyə etmişdir ki, bəlkə, düşünüb anlayasınız!"
(Ən'am Surəsi, 151)

Haqsızlığa uğradığını düşünmək

2011-01-19T11:31:00.001-08:00

Allahın ədalətini, inanan qulları üzərindəki mərhəmətini, eyni şəkildə mömin əxlaqındakı gözəllikləri lazımı kimi qavramayan kəslər, bir xəbərdarlıqla qarşılaşdıqlarında, bunu özlərinə qarşı haqsızlıq hesab edirlər. Xəbərdarlıq edən kəslərin, heç bir mənfəət axtarmadan, yalnız qarşı tərəfin dünya və axirət həyatını gözəlləşdirmək üçün səmimi səy göstərdiklərini görə bilmirlər. Allahın,

"Onlar cahiliyyə (dövrünün) hökmünümü istəyirlər? Qəti inanan bir camaat üçün Allahdan daha yaxşı hökm verən kim ola bilər?" (Maidə Surəsi,50)

ayəsiylə bildirdiyi kimi, bunu cahiliyyə meyarlarıyla qiymətləndirirlər. Cahiliyyə cəmiyyətində insanlar bir-birlərinə qarşı üstünlük göstərmək, qarşı tərəfin mənfi xüsusiyyətlərini tapıb onu hörmətdən salmaq və onları pərt etmək məqsədiylə tənqid edirlər. Bu düşüncəyə görə tənqid,məhz qarşı tərəfin etdiyi bu cəhdi bəyənməmək, davranışlarını təsdiq etməmək üçün istifadə edilir; məqsəd mövzunu həll etmək, ya da qarşı tərəfin əskiklərini düzəltmək , onu daha yaxşı olana yönəltmək və sonsuz axirət həyatını qazanması üçün vəsilə olmağa çalışmaq deyil. Bu səbəblə hadisələri Qurana uyğun deyil, cahiliyyə sistemiylə qiymətləndirən səmimiyyətsiz kəslər də özlərinə təqdim edilən gözəlliyi öz əleyhlərində kimi qəbul edirlər.

Qurana uyğun davranmayan bu kəslər, nəfslərinə zidd olan hadisələrlə qarşılaşdıqlarında, ümumiyyətlə haqsızlığa uğradıldıqlarını düşünür, çox vaxt da özlərinə xəbərdarlıq edən adama onu incidəcək sözlər söyləyir, hirslənir, küsür və soyuq münasibət göstərirlər. Ancaq bilmək lazımdır ki, bu davranışlarının heç biri Quran əxlaqına uyğun deyil. Hər şeydən əvvəl insanların üzərində Allahın mütləq ədaləti təcəlli edir. Və Allah,

"Həqiqətən, Allah zərrə qədər də olsa zülm etməz. Əgər (qulun gördüyü iş) yaxşı əməl olarsa, (Allah) bunu artırır və Öz tərəfindən böyük mükafat verər.." (Nisa Surəsi, 40)

ayəsiylə, heç kimin haqsızlığa uğramayacağını bildirir. Mömin insan, hər zaman Allahın ədalətinin təcəlli edəcəyindən əmin olur, bu səbəblə təvəkküllü və sakit ruh halına səbəb olur. Allaha iman etdiklərini söylədikləri halda, Onun ədalətini və gücünü unudanlar isə, haqsızlığa uğradıqlarını düşünərək davamlı sıxıntılı və gərgin həyat yaşayırlar.

SƏMİMİYYƏTSİZLİYİN DANIŞIQDAKI ƏKSİ

2011-01-18T11:30:00.000-08:00

Danışma tərzi də, insanların səmimiyyətsizliklərini biruzə verən mövzuların ən diqqət çəkənidir.Belə insanlara Quran ayələri xatırladıldığında söz və davranışlarıyla
təslimiyyətləri dərhal görünən möminlərin əksinə, səmimiyyətsiz şəxslər çox vaxt Quran əxlaqıyla uyğun olmayan bir üslubda danışmağa başlayırlar.İnsanın özünü ifadə etməsində sanki bir ayna vəzifəsi görən danışıq üslubuna, Allah Quranda

"Əgər Biz diləsək, sənə onları əlbəttə göstərərik, beləliklə onları simalarından tanıyarsan. And olsun, sən onları, sözlərin söyləniş tərzindən də tanıyarsan. Allah, əməllərinizi bilər." (Məhəmməd Surəsi, 30)

ayəsiylə diqqət çəkir.
Bu şəxslərin danışıqlarındakı qüsurlar bir neçə şəkildə ortaya çıxır. Bunlardan əsaslarını belə sıralaya bilərik:

-Danışıqlarındakı məntiqsizlik
Bu insanların bəzilərinin məntiqlərində çox böyük qüsurlar meydana gəlir. Bir başqasının rahatlıqla təsbit edə bildiyi bu məntiqsizlik, bu insanların özləri tərəfindən ümumiyyətlə hiss edilmir. Məsələn, onlara yönəldilən bir tənqidin səhv olduğunu isbat etməyə çalışarkən, tənqidin nə qədər haqlı olduğunu ortaya qoyan sübutlar irəli sürürlər. Bildirdikləri hər izah, əvvəlkindən də səhv bir məntiqə əsaslanır. Hər dəfə vəziyyəti öz lehlərinə dəyişmək istədiklərində daha da çürük bir məntiqlə qarşılaşırlar.

-Qurana uyğun olmayan danışıqlar:
Möminin ən əhəmiyyətli xüsusiyyətlərindən biri həyatının hər anına Quran əxlaqını hakim etməsi, hər sözünün Quran ayələriylə üst-üstə düşməsidir. Nəsihət verilən, ancaq səmimi olmayan bəzi insanlar, Quran ayələrini deməkdən, Allahın adını xatırlamaqdan çəkinirlər. Çünki belə olduqda izah etdiklərini yaşamalı olduqlarını da bilirlər. Məsələn, onlara bir səhvləri deyildiyində Quranın,

"Və 'çirkin bir həyasızlıq' işlədikləri ya da nəfslərinə zülmetdikləri zaman, Allahı xatırlayıb dərhal günahlarından ötəri bağışlanma istəyənlərdir. Allahdan başqa günahları bağışlayan kimdir? Bir də onlar etdikləri (pis şeylərdə) bilə-bilə israr etməyənlərdir." (Al-i İmran Surəsi, 135)

ayəsində bildirilən mömin davranışını dilə gətirsələr, ayəyə uyğun olaraq səmimiyyətsizliklərindən də dərhal imtina etməli olduqlarını bilirlər. Həmçinin Allahdan başqa mütləq varlıq olmadığını, Allahın gücü qarşısındakı acizliklərini, hər şeyin Allahın təyin etdiyi qədərlə baş verdiyini, Allahın ürəklərin dərinliklərində gizlənənləri bildiyini, səmimiyyətsizliklərinə qarşılıq olaraq insanları dünyada və axirətdə cəzalandıracağını, cəhənnəmin sonsuz olacağını, buradakı ağrının mahiyyətini və davamlılığını bircə an belə olsun düşünüb desələr, səmimiyyətsizliklərinə davam etmək cəsarətini göstərə bilməyəcəkləri məlumdur. Bu vəziyyətdə olan insan artıq nəfsini müdafiə edə bilməz, cahiliyyəyə aid bir üslub istifadə edə bilməz. Hər şey tam tərsinə çevrilmiş olar, nəfsini təmin edə bilməz. Bütün davranışı, üslubu və hətta səs tonu belə normallaşar. Nə sünilik edə bilər, nə küsəyənlik edib küsə bilər, nə də qarşı tərəfə etiraz etmək məqsədiylə hərəkətlər edə bilər. Qüruruna nə qədər ağır gəlsə də,yaratmış olduğunu sandığı imicinə nə qədər uyğun gəlməsə də, səhvini qəbul edib heç vaxt itirmədən səhvlərini düzəltməyə çalişar .

Quran ayələrinə uyğun şəkildə düşünməkdən qaçınan bu tərz insanları, düşünməyə yönəltmək üçün onlara xatırladıla biləcək ən əhəmiyyətli mövzulardan biri cəhənnəmdir. Bu insana, "Cəhənnəmin yanında olsan, edəcəyin davranışlara görə bir an sonra ya cəhənnəmə atılacaq, ya da xilas olacaq olsan, yenə də bu davranışlarına davam edərdinmi?" şəklində sual verildiyində, nəfsi tamamilə geri çəkiləcək. Çünki heç kim cəhənnəm atəşinin kənarında dayanarkən Quran əxlaqına uyğun olmayan şəkildə davranmağa cəsarət edə bilməyəcək.
Belə müqayisə, insanların çoxunun səmimiyyətsizliyinin, Allahın əzabını uzaq görmələrindən, ya da axirətə qəti bir iman ilə inanmamalarından qaynaqlandığını göstərir. Allah bir ayədə bu tərz insanları belə xəbərdar edir:

Onlar, özlərinə mələklərin gəlməsinimi, ya da Rəbbinin gəlməsinimi və ya Rəbbinin bəzi ayələrinin gəlməsinimi gözləyirlər? Rəbbinin ayələrindən bəzilərinin gələcəyi gün, daha əvvəl iman etməmişsə və ya imanıyla bir xeyr qazanmamışsa, heç kimə imanı fayda təmin etməz. Də ki: "Gözləyin, biz də şübhəsiz gözləməkdəyik." (Ən'am Surəsi, 158)

Nəticə olaraq, insanın, yuxarıdakı ayəni yadından çıxarmaması, səmimi olaraq cəhənnəmi və etdiklərinin qarşılığının cəhənnəmdə əzab ola biləcəyini düşünməsi, səmimiyyətsizlikdən imtina etməsi, dürüst bir insan olaraq həyatına davam etməsi üçün vəsilə ola bilər.

-Güclü özünümüdafiə və etiraz etmək:
Səmimiyyətsizlikdə davam edən bəzi insanlarin tənqidlər qarşısındakı sözlərində diqqət çəkən bir başqa xüsusiyyət isə bu insanlarin çox zaman izah edilənləri anlama səyindənsə, özünü müdafiə etmək psixologiyasında olmalarıdır. İnanan insanın, özü haqqında deyilən fikir, ya da tövsiyəni maraqla dinləməsi, soruşması, anlayıb öyrənməyə çalışması lazımdır. Belə insan özünə edilən xəbərdarlığı anladığını göstərərək Qurana uyğun qarşılıq göstərər. Amma bəhsi keçən xarakterdə belə bir səy çox vaxt görülməz.
Allah Quranda Hz.Yusufun gözəl davranışını möminlərə nümunə olaraq verir. Hz. Yusuf, böhtan qarşısında, haqlı olmasına baxmayaraq, nəfsini müdafiə etməyəcəyini bildirmişdir. Bu ayə belədir:

(Yenə də) Mən nəfsimi təmizə çıxara bilmirəm. Çünki həqiqətən nəfs, -Rəbbimin özünü əsirgədiyi xaricində- var gücüylə pisliyi əmr edəndir. Şübhəsiz, mənim Rəbbim, bağışlayandır, əsirgəyəndir. (Yusuf Surəsi, 53)

-Danışmamaq:
Səmimiyyətsizliyi biruzə verən bir başqa reaksiya da normal zamanlarda canlı, şən xarakterə sahib, həvəslə və ürəkdən danışan insanların tənqid qarşısında bir anda susqunlaşıb, danışa bilməz hala gəlmələridir. Həqiqi iman edən möminlər ən çətin vaxtlarinda belə, şövqlərindən və iradələrindən bir şey itirmirlər. Hətta tam əksinə bu tərz hallarda daha da şövqlənərək, daha da böyük səy göstərərək imanlarının gücünü artırırlar.

Əlbəttə ki, bu cür hallarda tam dolgun fikirlər söyləməkdənsə susmağı seçənlər, bunu açıq bir etiraz olaraq edirlər. Bu şəkildə, özlərinə doğrunu xatırladan mömin yoldaşlarını özlərindən uzaqlaşdırmaq istəyirlər. Ancaq özlərinə bu etdiklərinin pis davranış olduğu deyilsə, bu dəfə də deməyə bir söz tapmadıqları üçün danışmadıqlarını söyıəyərlər. Bu tərz davranışlar əlbəttə ki, hiyləgərcə edilir, ancaq altıncı hiss ilə anlaşıla bilir. Səmimiyyətsiz adam isə, dəlil olmamasından istifadə edərək, yalnış hərəkətlərini davam etdirir. Ancaq bu çirkin inadıyla həm Allahın razılığını, həm də möminlərin güvən, hörmət və sevgilərini itirir. Buna baxmayaraq özünü ağıllı və qazanclı sayması isə, onun nə qədər kiçik bir ağla sahib olduğunun açıq göstəricisidir. Üstəlik sözügedən insan, hiyləgərcə qurduğu planlar səbəbiylə son dərəcə qarışıq ruh halına sahib olur. Etdiklərinin səmimiyyətsizlik olduğunu bilmənin vicdanı çətinliyini yaşayır. Buna görə davamlı narahatlıq və sıxıntı içində olur. Bu da, Allahın bu dünyada gizli səmimiyyətsizlik edənlərə verdiyi gizli əzablardan biridir.

-Süni danışıq:
Ürəklərində saxladıqlarını Allahın bildiyini unudan insanlar, hər hansı bir mövzuda yalnız ətraflarındakı insanları razı edə bilmənin yetərli olacağına inanırlar. Belə vəziyyətdə də içlərində olanı gizləyə bilmək üçün süniliyə müraciət edirlər. Ürəklərində olmayan şeyləri insanlara varmış kimi göstərə bilmək, eyni şəkildə ürəklərində olan, lakin gizləmək istədikləri şeyləri də insanlardan gizlədə bilmək üçün süni davranış və danışıqlarla qarşı tərəfi inandırmağa səy göstərirlər. Allah bir ayəsində belə kəslərdən belə danışmışdır:

... Sizi ağızlarıyla məmnun edərlər, ürəkləri isə etiraz edər. Onların çoxu fasiq kəslərdir. (Tövbə Surəsi, 8)

Daima bu ikiüzlü ruh halını davam etdirmək əlbəttə son dərəcə çətindir. İnsanın hiss etmədiyi şeyləri hiss edirmiş kimi görünməsi böyük bir güc sərf etməsini tələb edir. Bu da son dərəcə bezdirici haldır. Belə davranmağı davam etdirən insan öz-özünə əzab verir. Bu insanlar özlərinə bir öyüd verildiyində, deyilənləri şişirdilmiş mimika və vurğularla, detallı və uzun şərhlərlə qəbul etdiklərini izah edirlər. Halbuki daxilən çox vaxt tam tərsini düşünürlər və yalnız mövzunun bağlanmasını istədikləri üçün deyilənləri qəbul etmiş görünürlər. Qarşı tərəfin necə izah gözlədiyini hesablayaraq, heç düşünmədən, hiss etmədən və qavramadan qarşı tərəfi rahatlaşdıracağını düşündükləri sözləri söyləyərlər. Ancaq bu əsnada ümumiyyətlə davranışlarında müsbət cəhətdə bir dəyişiklik olmaz. Müsəlmanlar isə, yenə Allahın köməyi ilə bu insanın danışıqlarındakı süniliyi hiss edirlər.

Bu hiyləgərliyi edən insan, o an özünü təmizə çıxarıb xilas olduğunu zənn edər, halbuki, Allah onun içindən keçənləri, gizlisinin-gizlisini bilir. Allah, Quranda ürəyindəkiləri gizlədiyini zənn edən insanlar üçün belə buyurur:

Xəbəriniz olsun; həqiqətən onlar, ondan gizlənmək üçün sinələrini bükər (Haqqdan qaçınıb yan çəkər)lər. (Yenə) Xəbəriniz olsun; onlar, örtülərinə büründükləri zaman, O, gizli tutduqlarını da, aşkar etdiklərini də bilər. Çünki O, sinələrin özündə gizli dayananı biləndir. (Hud Surəsi, 5)

-Kobud üslub istifadə etmək:
Bəzi insanların özlərinə verilən öyüdü təsirsiz etmək üçün müraciət etdikləri üsullardan biri də, kobud üslubdan istifadə etmələridir. Bununla qarşılarındakı müsəlmanı yaxşılığı əmr edib, pislikdən çəkindirməkdən uzaqlaşdıra biləcəklərini zənn edərək yanılırlar. Çünki, saleh müsəlman yalnız doğruları göstərməklə məsuldur, qarşı tərəfin münasibəti onun Allahın razılığına uyğun davranmasına mənfi təsir etmir. Bu ikiüzlü insanlar, kobudluğu da digər davranış tərzi kimi, hiyləgərcə edirlər, əlamət və dəlil verməməyə çalışırlar.

Danışıqlarında hər şeydən əvvəl gizli bir kobudluq var. Müəyyən mimika və vurğuların da dəstəyiylə qarşılarındakı adama gizlidən-gizliyə meydan oxuyurlar. Deyilən sözlər ilk baxışda hörmətli və məqbul görünə bilir. Ancaq bu sözlərin söyləniş tərzi, istifadə edilən vurğular, baxışlarındakı sərtlik və mimikalarındakı kobudluq adamın tam əksini söylədiyi təəssüratını verir.
Quran əxlaqında açıq da, olsa gizli də olsa kobud münasibətin heç bir şəkildə yeri yoxdur. Möminləri cahiliyyə insanlarından ayıran əhəmiyyətli bir xüsusiyyətləri təvazökar, təslimiyyətli, səbrli və şəfqətli kəslər olmalarıdır. Bütün bu xüsusiyyətləri insana qazandıra biləcək tək güc isə Allah qorxusudur. Bu səbəblə gizlicə kobudluq edən insan, Allahdan gücü çatan qədər qorxub çəkinərək bu əxlaqından dərhal uzaqlaşmalı və möminlərə qarşı təvazökar və təslimiyyətli bir əxlaq göstərməlidir.

Etiraz etmək psixologiyası

2011-01-18T11:26:00.000-08:00

Cahiliyyə cəmiyyətində insanların böyük əksəriyyəti hər hansi bir insanin sözü və davranışı onlari hirsləndirdiyində evin və şkafların qapılarını çirpmaq, qarşısındakı insana soyuq davranmaq, danışmamaq, özləri üçün hazırlanan yeməyi yeməmək, edilməsi lazım olan işi etməmək kimi hərəkətləri heç çəkinmədən edə bilirlər. Quran əxlaqınıb ilən insanlar isə bu davranışların mömin əxlaqına yaraşmadığını bildiklərindən bu tərz hərəkətlərə yol vermirlər. Səmimi imana sahib olmayan bəzi insanlar isə, Quran əxlaqına uyğun olmadığını bilə-bilə etirazlarina davam etməkdən çəkinmirlər. Amma bunu o qədər də biruzə vermirlər, daha çox kobud, sakit, səssiz davranışlar edirlər. Belə ruh halında olan insan ona bir sual verildiyində düz və dolğun bir cavab vermir. Bəzən qısa və yersiz cavab verir, bəzən də "bilmirəm", "bəli" ya da "xeyr" kimi qısa cavablarla cavablandıraraq qarşı tərəfə hiyləgərcə etiraz edir. Burada məqsəd cavab verirmiş kimi görünmək və özünə "niyə cavab vermirsən" deyə soruşulsa "cavab verdim " deyərək qarşı tərəfi haqsız göstərməyə çalışmaqdır. Bəzən də soruşulan suala cavabını müəyyən şəkildə gecikdirərək verir. Niyə susduğu, ya da gec cavab verdiyi soruşulduğunda da "düşünürdüm", "söyləyəcəyim şeyi xatırlaya bilmədim" kimi yenə səmimiyyətsizliyi müəyyən olan, amma qəti olaraq isbat edilə bilməyəcək bəhanələr önə sürər. Hər kəsin gülüb əyləndiyi bir mühitdə o içindən gəldiyi kimi əylənməz, yalnız təbəssüm etməklə kifayətlənər, ağır və soyuq davranar. Ancaq niyə belə davrandığı, bir çətinliyi olub olmadığı soruşulduğunda, heç bir şey olmadığını söyləyərək qarşı tərəfə kinayəli bir cavab verər.

Bəzən də narahat və ya yuxusuz olduğu şəklində bəhanələr gətirərək etirazını isbat edilə bilməz hala gətirəcək bir yalan uydurar. Bu vəziyyətdə davranışına dair özünə tənqid deyilsə, qəsdən bir şey etmədiyini, narahat olduğu üçün o şəkildə davrandığını söyləyəcək. Belə çirkin hərəkətlər edən kəslər bilməlidirlər ki, göstərdikləri bu əxlaqın çətinliyini çəkən də yenə yalnız özləridir. İnsanların çoxu, əllərində açıq bir dəlil olmasa belə qarşılarındakı adamın gizlidən gizliyə səmimiyyətsiz davrandışlarını anlayar. Mömin olanlar, Quran əxlaqına uyğun olaraq bu tərz kəslərə fayda verəcək, onları gözəl əxlaqa dəvət edəcək şəkildə səmimiyyətlə cavab verər. Və gözəl əxlaq göstərmənin hüzurunu yaşayar. Gizli səmimiyyətsizliklərinə davam edən adamın özü isə başqalarına etirazını bildirsin deyə içindən gəldiyi kimi əylənə bilməz, gülə bilməz, danışa bilməz. Hadisələri, ya da insanları həmişə mənfi gözlə qiymətləndirdiyi üçün gözəllikləri görə bilməz, bunlardan zövq ala bilməz. Hər şeyi çətinlik hesab edib, həmişə sıxıntı və əzab içərisində yaşayar. Belə olan halda bu, insanın öz əliylə özünə zülm etməsidir. Bu kimi davranışlarin tək həlli, insanın Allahdan qorxaraq Quran əxlaqına yönəlməsidir. Ancaq səmimi qəlblə Allaha yönələn və Onun razı olmayacağı hər şeydən tamamilə çəkinən insanlar dünyada və axirətdə hüzur və xoşbəxtlik tapa bilərlər.

Səmimiyyətə dəvət edildikdə səmimiyyətsizliklə cavab verənlər

2011-01-14T03:13:00.000-08:00

Allaha qarşı gerçək bir təslimiyyətin necə olması lazım olduğunu qavrayan kəslərin, bu gerçəkləri başqalarına da izah edə bilmək üçün əllərindən gələn bütün səyi göstərdiklərindən bəhs etdik. Ancaq mövzuya bir də öyüd verilən kəslər baxımından baxıldığında, bəzən bəzi insanların bu xatırlatmalara eyni şövq ilə yaxınlaşmadıqlarını və bunlara Qurana uyğun olmayan reaksiyalar verə bildiklərini görərik.

Halbuki başqa bir möminin, insanın özü üçün çalışması, onun yerinə çatışmayan cəhətlərini təsbit etməsi, həll yollarını düşünüb tapması, o insan üçün böyük bir qazancdır. Allahdan qorxan bir möminin etdiyi təsbitlər daim Qurana uyğun, səmimi və dürüst olur. Həmçinin obyektiv şəkildə qiymətləndirən biri olaraq, o kimsənin öz-özünə tapa bilməyəcəyi bir çox davranış və inanc pozuqluğunu açıq şəkildə təsbit edə bilər və mömin yoldaşına kömək edə bilər. Bu səbəbdən səmimi bir müsəlmanın xatırlatdıqları, təşviq üçün söylədikləri hər zaman son dərəcə əhəmiyyətlidir və ciddi şəkildə nəzərə alınmalıdır.

Buna baxmayaraq bəzi kəslər, bütün bunları çox yaxşı bildikləri halda, bəzən özlərinə deyilən tənqidləri qəbul etmirlər. Ancaq onlar hər nə qədər anlamazlıqdan gələrək tənqid və nəsihətləri qəbul etməsələr də,

Allah "Doğrusu, insan özü-özünə şahiddir! O, hər cür üzrxahlıq etsə də, (qəbul olunmaz)!" (Qiyamət Surəsi, 14-15)

ayələriylə, bu insanların gerçəkləri bildiklərini bildirmişdir. Bu səbəbdən də insan hər nə qədər əvvəl özünü, sonra da ətrafındakıları razı salmaq, ya da aldatmaq istəsə də vicdanən həqiqəti bilir. Üstəlik vicdani olaraq çox yaxşı bildiyi gerçəkləri həyatına keçirməməsinin daxilən çətinliyini yaşayır ki, bu da tam səmimi olmağa niyyət etməyənlər üçün dünyada verilən gizli əzablardan biridir. Amma bəzi insanlar bu gerçəyi qəbul etmək istəməzlər. Daxilən yaşadıqları çətinliyin və narahatlığın qaynağının öz yalnış davranış və düşüncələri olduğunu anlamazlıqdan gəlirlər. Bu səbəblə də özlərinə verilən nəsihətlərə Qurana uyğun olmayan qarşılıq verirlər. Bu da əslində özlərinə deyilənlərin nə qədər doğru olduğunu isbat edən ikinci bir dəlil olmuş olur. Çünki Qurana uyğun davranan səmimi bir möminin daha gözəl əxlaqa dəvət edildiyində göstərməli olduğu münasibət bu dəvəti qəbul etməkdir. Allah səmimi möminlərin, səhvlərini gördükdən sonra davranışlarının necə olduğunu belə bildirmişdir:

O müttəqilər ki, bir günah iş gördükləri, yaxud özlərinə zülm etdikləri zaman Allahı yada salıb (tövbə edərək) günahlarının bağışlanmasını istəyərlər. Axı günahları Allahdan başqa kim bağışlaya bilər? Və onlar etdiklərini (gördükləri işin pis olduğunu) bildikdə (tövbədən sonra) bir daha ona qayıtmazlar. (Ali İmran Surəsi, 135)

Bu səbəbdən insan əgər iddia etdiyi şəkildə mütləq səmimiyyətə nail olmuşsa, səhvini anladığında dərhal Allaha sığınmalı və bu davranışında 'bilə-bilə israr etməməlidir. Səmimi möminin məqsədi, hər zaman Allahın razılığını və sevgisini qazanmağa çalışmaqdır. Allahın sevgisini qazanmanın yollarından biri isə Quranın bir ayəsində "... Allah təmizlənənləri sevər" (Tövbə Surəsi, 108) sözləriylə açıqlanır.

İman etdiklərini söyləyən bu insanların səmimiyyətə dəvət edildikdə Qurana uyğun olmayan reaksiyaları, bu kəslərin təməldə imanı lazım olduğu kimi qavraya bilməmələrindən qaynaqlanır. Allah, Quranda kimlərin öyüd almağa meylli olduqlarını belə bildirir:

"Sən ancaq Qurana tabe olub, Rəhmandan (Onu) görmədən qorxan kimsəni qorxuda bilərsən. Beləsinə (axirətdə) bağışlanacağı və çox gözəl bir mükafata (Cənnətə) nail olacağı ilə müjdə ver!" (Yasin Surəsi, 11)

İrəliləyən hissələrdə, bəzi insanların, səmimiyyətə dəvət edildikdə göstərdikləri davranış pozuqluqlarına toxunaraq bütün bunların Qurana uyğun davranışlar olmadığını bildirəcəyik. Çünki insanların açıq şəkildə sübut oluna bilməyən bu gizli səmimiyyətsizliklərdən xilas olmaları, bütün bunların Qurana müxalif olduğunu və Allah qatında günah ola biləcəyini anlamalarıyla mümkün olacaq. Unudulmamalıdır ki, bu gerçəyi görüb davranışlarını səmimiyyətlə dəyişdirənlər üçün:

"Lakin hər kəs gördüyü haqsız işdən (oğurluqdan) sonra tövbə edib özünü düzəltsə, Allah onun tövbəsini qəbul edər. Həqiqətən, Allah bağışlayandır, rəhm edəndir!" (Maidə Surəsi, 39)

ayəsiylə xatırladıldığı kimi Allahın əsirgəməsi və əfvi vardır.

Tez ümidsizliyə qapılmaları

2011-01-14T03:04:00.000-08:00

Səhvlərinə görə tənqidlərlə qarşılaşan insanlar əgər Quran əxlaqını lazımi kimi yaşamırlarsa onların göstərdikləri ən əsas reaksiyalardan biri də tez ümidsizliyə qapılmalarıdır. Ümidsizliyə qapılmaq, Allahın sonsuz gücünü, inanan qulları üzərindəki rəhmətini və bağışlayıcılığını qavrayan insanların heç bir şəkildə etməyəcəyi davranışdır.
Allah, Quranda Hz. Yaqubun ümidsizlik haqqındakı bu sözlərini bildirir:

Ey oğullarım! Yusuf və qardaşından xəbər tutmaq üçün yola düşün, Allahın mərhəmətindən ümidinizi üzməyin. Çünki Allahın mərhəmətindən ancaq kafir adamlar ümidlərini kəsər”. (Yusuf Surəsi, 87)

Əskik cəhətlərini bilmək insan üçün böyük bir nemət və fürsətdir. Bununla insan , səhvlərindən təmizlənmək imkanına sahib olur, amma bəzi insanlar, bir xatırlatma ilə qarşılaşdıqlarında və ya səhv bir hərəkət etdiklərində dərhal ümidsizliyə qapıla bilirlər. Bu, daxilən yaşadıqları təvəkkülsüzlüyün göstəricisidir. Təvəkkülsüzlük isə insan üçün dünyadakı ən böyük bəlalardan biridir. Çünki bəzi hadisələrin Allahdan müstəqil baş verdiyini zənn edən insan, hər hadisəni özü idarə etmək istəyir. Amma bunu da əsla bacara bilməyəcəyi üçün həyatını davamlı bir qorxu, çətinlik, narahatlıq, stress altında keçirir. Allahın sonsuz qüdrətini və hər şey üzərindəki hakimiyyətini unudan insanların yaşadıqları bu ruh halı, əslində özləri üçün dünyada yaradılmış əzablardan biridir.

Duşünməmələri və ya düşünmək istəməməkləri

2011-01-14T02:59:00.000-08:00

Şeytan iman edən insanları öz yoluna çəkmək üçün əlindən gələn hər cür imkandan istifadə edən bir varlıqdır. Ən sevmədiklərindən biri də, iman edənlərin mütləq səmimiyyəti qazanıb, Allahın razı olacağı əxlaqa yiyələnmələridir. Bu səbəblə, insan həqiqi imana dəvət edildiyində şeytan mütləq ona əks təsir göstərməyə başlayir.
Şeytanın bu istiqamətdə olan fəaliyyəti belədir ki, insanların düşünmələrinə yəni təfəkkur etmələrinə mane olur. Şeytan bunun üçün, insanları çoxlu səy göstərərək nəfslərini müdafiə etməyə, etdikləri səhvləri üçün özlərini təmizə çixarmağa və bu yöndə bəhanələr axtarmaga sövq edir.
Göstərilən bu bəhanələrə uyan və vicdanlarini təmiz saxlamağa çalişan insanlar, onlara doğruları xatırladan möminə qarşı kin saxlamaga başlayir, özünə haqsızliq edildiyini duşunur .Əslində düşünsə, həqiqətləri açıq-aşkar görəcəyini və səmimiyyətsizliyini etiraf etməyə məcbur olduğunu gördüyü üçün, düşünmə sistemini tamamilə bağlayır. Ağlı bu cür səmimiyyətsizliklərlə əylənən insan, əsl düşünməsi lazım olan mövzuları düşünüb səhvlərini düzəltməz.
Sözu gedən insanlar, bu hərəkətlərinin bir nəticəsi olaraq, diqqətlərini ancaq bu məntiqsiz düşüncələrə yönəldir və öz duşuncələrində dəyişməz fikirdə qalirlar. Bu məqsədlə, izah edilənləri mümkün olduqca dinləmirlər, eşitmirlər və anlamamağa üstünlük verirlər. Qarşı tərəfin izah etdikləri nə qədər təsirli və nə qədər diqqət çəkici olsa da, öz düşüncələrində heç bir dəyişiklik olmur. Şeytan belə insanlara hərəkətlərini elə şiddətli bir hala gətirir ki, hətta onlara Quran ayələriylə edilən xatırlatmaları belə düşünməyəcək bəlkə də düşünmək istəməyəcək bir vəziyyətə salır. Belə halda, onlara Allahın varlığını, o anda onlari gördüyünu və onlarin əməllərindən sorğu-sual edəcəyini, Qurana uyğun davranmamalarından dolayi sonsuz cəhənnəm əzabıyla qarşılıq görə biləcəkləri deyildiyində belə, onlar bu həqiqətlərdən təsirlənməyən laqeydlikdə və düşüncə boşluğundadirlar. Beləliklə düşüncələrini, şüurlu bir şəkildə təbliğə və izah edilənlərə bağlamış olurlar və deyilənləri qavramırlar. Ancaq hər nə etsələr etsinlər, əslində şuuraltlarinda səhv olduqlarını da bilirlər. Buna görə özlərini, vicdanı bir sıxıntı və narahatlıq içində yaşamağa məhkum edirlər. Həm özlərinə edilən Qurana uyğun xatırlatmalardan uzaq, nəfslərinin istədiyi şəkildə bir həyat yaşamaq istəyərlər, həm də belə həyatın dünyada və axirətdə böyük bir hüsranla nəticələnə biləcəyini bilirlər. Bu səbəblə də davamlı bir ziddiyyət və sıxıntı içində ömürlərini keçirirlər, daimi rahatliq, xoşbəxtlik tapmırlar. Halbuki bu laqeydlik iman sahibi kəslərdə olmayacaq bir davranışdır. Belə olan halda möminlərin etmələri lazım olan bunun tam tərsinə düşünmələri və öyüd götürmələridir. Quranın bir çox ayəsində diqqət çəkilən bu vəziyyət Əla surəsində də geniş göstərilir. Allah bu ayələrində düşünüb öyüd almanın Özündən içi titrəyərək qorxan kəslərin bir xüsusiyyəti olduğunu bildirir:

Əgər nəsihət etmək fayda versə, (ümmətinə Quranla) öyüd-nəsihət ver! (Allahdan) qorxan kimsə mütləq öyüd-nəsihət qəbul edəcəkdir! Bədbəxt isə ondan (öyüd-nəsihətdən) qaçacaqdır. (O bədbəxt ki) ən böyük oda (cəhənnəm oduna) girəcəkdir. Orada nə öləcək, nə də yaşayacaqdır! (Günahlardan) təmizlənən kimsə isə nicat tapacaqdır. (Əla surəsi, 9-14)

Davranışlarındakı qüsurlar

2011-01-14T02:53:00.000-08:00

İman etdiklərini söylədikləri halda səmimiyyətsizlikdən tamamilə xilas ola bilməyən insanların, səmimiyyətə dəvət edildiklərində göstərdikləri reaksiyaların əhəmiyyətli bir hissəsi səsdə, danışıq üslubunda və baxışdakı mənfi ifadələrlə özünü göstərir. Bu kəslər dünyada Allahın razılığını qazanmaqdan daha əhəmiyyətli bir məsələ olmadığını çox yaxşı bildikləri halda, insanlar arasındakı imiclərini ön plana çəkərək daha çox buna əhəmiyyət verirlər. Özlərinin tənqid olunmaları, ya da səhv cəhətlərinin bilinməsi bu imiclərini zədələyən ən əhəmiyyətli mövzulardandır. Bu səbəblə də bu tərz mühitlərlə qarşılaşdıqlarında şiddətli bir narahatlıq keçirirlər və buna bağlı olaraq da səslərində, danışıqlarında və baxışlarında mömin əxlaqına yaraşmayacaq tərzdə fərqliliklər meydana gəlir.

Baxışlardakı pozuqluq

2011-01-10T12:30:00.000-08:00

Danışıq qədər insanların xarakterlərini, duyğularını, düşüncələrini ya da səmimiyyət dərəcələrini biruzə verən bir başqa göstərici də baxışlardır. İnsan daxilən nə yaşayırsa, ürəyində nə saxlayırsa, ya da ağlından hər nə keçirirsə bu çox vaxt baxışlarına əks olunur. Bu, əslində xalq arasında da bilinən bir gerçəkdir və "gözlər ürəyin aynasıdır" deyimiylə ifadə edilir. Bu səbəbdən insanların bir-birlərini tanıyıb anlamalarında baxışların əhəmiyyətli bir yeri vardır.

Allah Quranda baxışların insanların daxili dünyasını əks etdirən əhəmiyyətli bir ölçü olduğu bildirir. Baxışlara diqqət çəkilən ayələrdən bəziləri belədir:

Həqiqətən, kafirlər Quranı eşitdikləri zaman (sənə olan həsədlərindən və qəzəblərindən dolayı) az qala səni gözləri ilə yeyələr... (Qələm Surəsi, 51)

Allah gözlərin xəyanətini və ürəklərin gizlətdiyini biləndir! (Mömin Surəsi, 19)

Yuxarıdakı ayələrdə də göründüyü kimi, ikiüzlü insanların gerçək ruh hallarını və düşüncələrini baxışları ortaya çıxarır. Belə insanlar daxilən yaşamadıqları gözəllikləri yaşayırmış kimi görünməyə səy göstərirlər. Məsələn, nəfslərinə zidd olan bir hadisə olduğunda dərhal qəzəblənirlər, amma Quran əxlaqında qəzəblənməyin yeri yoxdur; bu səbəblə daxillərindəki qəzəbi gizlətməyə çalışırlar. Belə edərək həm öz əxlaqsızlıqlarına şəxsən özləri şahid olur və bunun çətinliyini yaşayır, həm də gərəksiz yerə şiddətli qəzəb kimi hisslərlə öz-özlərinə əzab verirlər.

Səmimi insanın baxışları isə, onun dürüstlüyünü əks etdirir. Özlərinə zülm edən insanların əksinə daxildəki hüzurlu ruh halları gözlərində də bir canlılıq və dərinlik olaraq özünü göstərir.

Səsdə əmələ gələn reaksiyalar

2011-01-10T12:19:00.000-08:00

İnsanların duyğu və düşüncələrini insanlara çatdıran ən əhəmiyyətli vasitələrdən biri heç şübhəsiz ki, səsdir. İnsan sevincini, coşğusunu sevgisini, maraqlarını, qorxularını, narahatlığını, ya da hüzur və rahatlığını çox vaxt istər istəməz səs tonu ilə ətrafa bildirir.

Quran əxlaqını yaşayan kəslər axirətinə aid bir xatırlatma olduqda həvəs və istəklə izah edilənləri anlamağa və onları tətbiq etməyə çalışır. Bu həvəs səsindən də açıq-aydın bilinir.
Səmimiyyətsiz kimsə isə səmimiyyətsizliyinin bilinməsindən duyduğu narahatlığı hər nə qədər saxlamağa çalışsa da, bəzən bu hal səsində özünü göstərir. Gündəlik həyatında istifadə etdiyi təbii, gur, canlı, axıcı, rahat və sağlam səs tonu aradan qalxır və yerini narahat, donuq, soyuq, batıq, boğuq, çətin eşidilən , nə dediyi heç aydın olmayan, çətin, sanki məcbur edilirmiş kimi və rəsmi bir səs tonu alır. Belə hallarda istifadə etdiyi bu səs və üslub, çox vaxt adamın hər zamanki, xüsusilə də şən olduğu anlardakı səsi deyil. Bunu anlamaq üçün ən yaxşı ölçü, özünə çox sevdiyi bir yemək ikram edildiyində, bəyəndiyi bir musiqi parçası səsləndiyində, ya da çox
istədiyi bir şey hədiyyə edildiyində adamın istifadə etdiyi səs tonu ilə o andakı səsini müqayisə etməkdir.
Çünki ümumiyyətlə insanın normal səs tonu, sevindiyi, sevincli və rahat olduğu anlarda istifadə etdiyi səsdir. Yaşadığı müsbət duyğular təbii olaraq səsinə də əks olunur. Özünə bir öyüd verildiyində, ya da nəfsinə ağır gələn bir mühitlə qarşılaşdığında bu səsini itirməsi isə, qəlbində mənfi düşüncələrə yer verməsindən qaynaqlanır.

İnsanın səs tonunda əmələ gələn bütün bu detalların əlbəttə ki, bir mənası və daşıdığı mesajlar var. Adam, tənqid olunmaqdan xoşlanmadığının, mövzunun bir an əvvəl bağlanılmasını istədiyinin, əks təqdirdə qarşı tərəf ilə olan dostluğunun, yaxınlığının sona çatıb, arada soyuqluq yaranacağının
mesajını verir. Bu yolla, qarşısındakına özünün əskik və səhv xüsusiyyətləri açıqlandığı təqdirdə tarazlığının pozulacağını, normal halındakı sevincini, hüzurunu itirəcəyini, bu səbəbdən özünə bu cəchətdə heç toxunulmaması və hətta geri addım atılması lazım olduğunu ifadə etmiş olur.

Belə bir kimsə, bu səs tonu ilə etdiyi söhbətlərdə, hər nə qədər müsbət şeylər söyləyirmiş kimi görünsə də, qarşı tərəfə bunların tam tərsini ifadə etmiş kimidir. Bəzən özünə xatırladılan mövzunu insanların yanında qəbul edir, amma ürəyində eyni qənaətdə olmadığı üçün istifadə etdiyi bu səs bir "rədd səsi" olur. Bu, saytın əvvəlindən etibarən üzərində dayandığımız gizli səmimiyyətsizliyin əhəmiyyətli göstəricilərindən biridir. İstifadə etdiyi səsin tonundan bu kimsənin özünə izah edilənlərə qatılmadığı, razı qalmadığı və tənqid olunmaqdan xoşlanmadığı çox açıq bir şəkildə aydın olur.
Ancaq sözləriylə, deyilənləri təsdiqləyirmiş kimi göründüyü üçün bu vəziyyəti adamın özünə açıqlamaq və onu etdiyinin səhv olduğuna inandırmaq mümkün olmaz.
Bu adam da onsuz da bunu bilərək bu cür şeytani taktika tətbiq edir, özünə görə gizli etiraz üsulundan yararlanır. Halbuki həqiqətən səmimi olan və səhvini düzəltmək istəyən biri, gözəl əxlaqa niyyət edərək,
rəftarıyla, danışığıyla və səsiylə təvazökarlığını, təslimiyyətini və tənqidləri qəbul etdiyini ən gözəl şəkildə qarşı tərəfə ifadə edə bilir, rahat və səmimi bir üslubla Qurana uyğun söhbətlər edərək, qarşı tərəfdə güvən hissi oyada bilir.
Bunun əksinə davranan kəslərin mənfi münasibətləri, onların əxlaqsız davranışlarını davam etdirmək və bu cəhətləriylə qarşı tərəfi narahat etmək istəyindən qaynaqlanır. Ancaq unudulmamalıdır ki, Quran əxlaqından uzaqlaşmağın ən böyük zərəri adamın özünədir. Əgər imana dəvət edildiyi, Quran ayələriylə xəbərdar edildiyi və özü də doğrunu gördüyü halda, gizli şəkildə səmimiyyətsizlikdə israr edirsə, bu zaman, dünya həyatında gizli əzaba, axirətdə isə cəhənnəm əzabına düçar ola bilər. Allah, möminləri aldatdıqlarını zənn edən bu kəslərin vəziyyətini Quranda belə açıqlayır:

Onlar Allahı və iman gətirənləri aldatmağa çalışırlar. Halbuki yalnız özlərini aldadır və (bunu) anlamırlar. Onların qəlblərində xəstəlik vardır və Allah da onların xəstəliyini artırmışdır. Yalan söylədiklərinə görə də üzücü bir əzab çəkəcəklər. (Bəqərə Surəsi, 9-10)

Allahdan başqa ilah olmadığını unutmamaq

2010-12-23T08:48:00.000-08:00

Kainatda meydana gələn hər b ir hadisə ancaq Allahın istəyilə, Onun gücü və Onun iradəsilə həyata keçir. Allahdan başqa heç bir güc yoxdur. Quranda bu həqiqəti Allah bu sözlərlə bildirir:

“Allahdan başqa heç bir tanrı yoxdur. Əbədi, əzəli varlıq Odur. O nə mürgü, nə də yuxu bilər. Göylərdə və yerdə nə varsa Onundur. Allahın izni olmadan Onun yanında (hüzurunda) kim şəfaət edə bilər? O, bütün yaranmışların keçmişini və gələcəyini bilir. Onlar Allahın elmindən Onun Özünün istədiyindən başqa heç bir şey qavraya bilməzlər. Onun kürsüsü göyləri və yeri əhatə etmişdir. Bunları mühafizə etmək Onun üçün heç də çətin deyildir. Ən uca, ən böyük varlıq da Odur!” (Bəqərə Surəsi, 255)

Ancaq buna baxmayaraq insanların böyük əksəriyyəti Allaha səmimi şəkildə iman gətirmirlər. Bir ayədə Allahın

“Həqiqətən, əgər onlardan: “Göyləri və yeri kim yaratmışdır?!” – deyə soruşsan, mütləq: “Allah!” – deyə cavab verəcəklər. De: “Elə isə bir söyləyin görək, əgər Allah mənə bir zərər toxundurmaq istəsə, sizin Allahdan qeyri ibadət etdikləriniz Onun zərərini aradan qaldıra bilərlərmi?! Yaxud: “Əgər Allah mənə bir mərhəmət əta etmək istəsə, onlar Onun mərhəmətinə mane ola bilərlərmi?!” De: “Mənə təkcə Allah kifayət edər. Təvəkkül edənlər yalnız Ona təvəkkül edərlər!” (Zumər Surəsi, 38)

hökmüylə bildirdiyi kimi bəzi insanlar Allahın gücünü qəbul edirlər, amma bir tərəfdən də Allaha başqalarını şirk qoşurlar. Ancaq insanların gözlərində böyüdülüb razılıqlarını qazanmağa çalışdıqları bu şirk qoşduqları kəslər özlərinə belə fayda verməkdə aciz, heç bir şeyə gücü çatmayan və özləri də yaradılmış varlıqlardır. Allah Quranda insanların Allahdan başqa tapındıqları ilahların bu acizliklərini ayələrdə belə bildirir:

Onu qoyub heç bir şey yarada bilməyən, əksinə, özləri yaradılan, özlərinə nə bir zərər, nə də bir xeyir verə bilən, diriltməyə, öldürməyə, həyat verməyə və yenidən diriltməyə gücləri çatmayanları özlərinə tanrılar qəbul etdilər. (Furqan Surəsi, 3)

Allahdan başqa ibadət etdiyiniz də sizin kimi bəndələrdir. Əgər doğrusunuzsa, haydı, çağırın onları, sizə cavab versinlər. (Əraf Surəsi, 194)

Ancaq bunu da unutmaq olmaz ki, bu insanların çoxundan soruşulsa, heç vaxt gözlərində böyütdükləri bu varlıqları “ilah” adlandırmaz, onlara ilah kimi baxdıqlarını qəbul etməzlər. Belə ki, həyatdakı davranışları onların həmin şəxsləri ilahlaşdırdıqlarını göstərir. Yalnız Allaha güvənməli, ancaq Ondan yardım istəyib Ona şükür etməli olduqları halda bütün bunları güc sahibi hesab etdikləri insanlarda axtarırlar. Ancaq Allahdan qorxub, sadəcə Onun rizasını qazanmalı olduqları halda insanlardan çəkinib onların razılığını qazanmağı Allahın razılığından mühüm hesab edirlər. Bəziləri də Allahın

“Nəfsini özünə tanrı edəni gördünmü? Onun vəkili sənmi olacaqsan?” (Furqan Surəsi, 43)

ayəsilə bildirdiyi kimi özlərini də ilahlaşdırırlar. Bu şəxslər Allahın gücü qarşısındakı bütün acizliklərinə baxmayaraq özlərinə aid müstəqil gücləri olduğuna inanırlar. Bir nemətə qovuşduqda bunu öz səyləri nəticəsində əldə etdiklərini, uğursuzluq və ya itkiyə məruz qaldıqda da bunun öz səhvləri səbəbilə olduğunu düşünürlər.

Əlbəttə, bütün bunlar bu insanların Allahın gücünü lazım olduğu kimi təqdir etmədiklərindən qaynaqlanır. Halbuki Allahdan başqa ilah yoxdur. Kainatda meydana gələn hər hadisə kimi bunlar da yenə Allahın istəyilə, Onun əmri ilə həyata keçir. İnsanların dualarına, istəklərinə qarşılıq verən, onları içinə düşdükləri sıxıntılardan xilas edən, qəlblərinə rahatlıq və sakitlik hissini yerləşdirən, gözəl həyat yaşamalarını təmin edən başqa bir qüvvə yoxdur. Allahın Quranda bildirdiyi kimi

“...Yenilməz izzət (qüvvət) bütövlükdə yalnız Allaha məxsusdur...” (Yunus Surəsi, 65)

İnsanların bu məsələdə tez-tez qəflətə düşmələri imanın rahatlığını lazım olduğu kimi yaşaya bilməmələrinə və bir çox şeydə sıxıntı çəkmələrinə səbəb olur. Sevgini, hörməti, bəyənilməyi, dostluğu, fədakarlığı, incədüşüncəli olmağı, səbri, mərhəmətli olmağı və hələ bir çox gözəl xüsusiyyətləri insanlardan gözləyirlər. Eyni şəkildə bütün bunları tədbir görməklə, öz cəhdləri və iradələrilə qazanacaqlarını hesab edirlər. Lakin bir insanı digərinə bəyəndirən, sevdirən, hörmət etdirən Allahdır. Nə qədər çalışsalar da, heç kim insanların qəlbinə təsir edə bilməz. Quran əxlaqına uyğun davrandıqda bunun əvəzində bir nemət olaraq Allah o şəxsin qəlbində sevgi meydana gətirir. Eyni şəkildə heç bir insan öz qəlbində başqasına qarşı sevgi yarada bilməz. Bu hissi ona verən də Allahdır. İnsanların nail olduqları bu cür maddi-mənəvi nə varsa, hər birini yaradan Allahdır. Allah Quranda bu həqiqəti insanlara bu sözlərlə bildirir:

“... De: “Həqiqətən, nemət Allahın əlindədir və onu istədiyi şəxsə bəxş edər. Allah (rəhməti ilə) genişdir. (O, hər şeyi) biləndir! Öz nemətini istədiyi şəxsə aid edər. Allah böyük kərəm sahibidir!” (Ali-İmran Surəsi, 73-74)

Əgər Allah sizə yardım edərsə, heç kəs sizə qalib gələ bilməz. Yox, əgər sizi zəlil edərsə, Ondan sonra kim sizə kömək edə bilər? Buna görə də möminlər Allaha təvəkkül etsinlər! (Ali-İmran Surəsi, 160)

Bəzi şəxslərin insanların razılığını Allahın razılığından üstün tutmaları həyatlarını Qurana əsasən deyil, insanların qayda və anlayışlarına görə tənzimləmələri onlara böyük sıxıntı verir. Çünki insan eyni anda bir çox şəxsi birdən razı sala bilməz. Bir şəxsin istəyinə uyğun davrandıqda digər şəxsi əsəbləşdirəcəkdir. Bu çıxılmaz vəziyyətə bənzəyir və belə bir insan həyatı boyu sıxıntı çəkər. Allah belə insanlar haqqında Quranda belə buyurmuşdur:

“Bir adamın bir-biri ilə çəkişən bir neçə şərikli ağası var. Başqa bir adamın da yalnız bir ağası var. Onların hər ikisi vəziyyətcə eyni ola bilərmi?! Həmd (şükür və tərif) ancaq Allaha məxsusdur, lakin onların əksəriyyəti bilməz!” (Zumər Surəsi, 29)

Ancaq Allahın razılığını qazanmaq istəyən bir insan üçün hər şey çox asandır. Həyatı boyu əməl edəcəyi doğrular və yanlışlar Quranda ona bildirilmişdir. Bundan başqa insanların nə düşündüklərinin və ona qarşı necə davranacaqlarının heç bir əhəmiyyəti yoxdur. Səmimi bir Müsəlman Allahın rizasına uyğun hərəkət etdikcə dünyada və axirətdə xilas olacağını ümid edərək yaşayar. Ona görə ətrafındakı insanlara görə daima davranışlarını dəyişmək məcburiyyətində olan və insanların razılığını istəyən şəxslərdən daha rahat, asan və gözəl həyat yaşayar.

Allah insanların razılığını qazanmaq istəyən bu kəslərin vəziyyətini bir ayədə

“Onların əksəriyyəti ancaq şərik qoşaraq Allaha inanarlar.” (Yusuf Surəsi, 106)

sözlərilə açıqlayır. Ona görə hər insanın şirk mövzusu üzərində dərindən düşünməli, inancını və həyatını bu həqiqətə əsasən tənzimləməlidir. Çünki Allahın bildirdiyi kimi

“Şübhə yoxdur ki, Allah Özünə şərik qoşanları əfv etməz, amma istədiyi şəxsin bundan başqa olan günahlarını bağışlar. Allaha şərik qoşan şəxs, əlbəttə, böyük günah etmiş olur.” (Nisa Surəsi, 48)

Hər insan Quranda

“Bunlar Rəbbinin sənə vəhy etdiyi hikmətlərdəndir. Allahla yanaşı başqa tanrı qəbul etmə, yoxsa qınanmış və (Allahın mərhəmətindən) kənar edilmiş bir halda Cəhənnəmə atılarsan!” (İsra Surəsi, 39)

ayəsilə Allahın bildirdiyi bu mühüm həqiqəti düşünməli və öyüd almalıdır.

Bu mövzu çox əhəmiyyətlidir: həqiqi imanda heç vaxt əzab, sıxıntı, kədər, ümidsizlik hissləri olmaz. Bu cür hisslərə qapılan şəxs ilk əvvəl imanını gözdən keçirməli, Quran ayələrini düşünərək həqiqətləri xatırlamalıdır. Əks təqdirdə bir insan nə qədər Allaha iman gətirdiyini desə də, əgər səmimi iman gətirməmişdirsə, həyatını və düşüncə tərzini Quran ayələrinə əsasən müəyyənləşdirməmişdirsə, mütləq sıxıntı keçirəcəkdr. Allahın bir ayədə bildirdiyi kimi dini yaşamayanların qəlbi daima sıxıntılıdır:

“Allah kimi düz yola yönəltmək istəsə, onun köksünü islam üçün açıb genişləndirər, kimi azdırmaq istəsə, onun ürəyini daraldıb sıxıntıya salar. O, sanki göyə çıxar. Allah iman gətirməyənlərə pisliyi belə edər!” (Ənam Surəsi, 125)

Dünya həyatının faniliyini düşünmək

2010-12-23T08:42:00.000-08:00

İnsanların bir qismi dünya həyatının faniliyini düşünməkdən qaçır. Amma əslində bu vəziyyət onların bu həqiqəti qavramadıqlarından irəli gəlmir. Çünki demək olar ki hər gün bu həqiqəti göstərən bir çox hadisə ilə üzləşirlər. Bəzən yaxın bir adamının iflasa uğradığına, bəzən qəzaya düşdüyünə, bəzən də həyatını itirdiyinə şahid olurlar. Ən mühüm olanı isə, başda özləri də olmaqla, bütün tanışlarının hər keçən gün ölümə daha da yaxınlaşdıqlarını şəxsən yaşayaraq görürlər. Yaşlılıqla birlikdə itən gözəllikləri, zaman ərzində üzə çıxan xəstəliklər, acizliklər və zəifliklər insanların dünya həyatının faniliyini anlamaları üçün kifayətdir.

Buna baxmayaraq bəziləri bu mövzunu düşünməkdən qaçırlar. Bunun səbəbi, əgər düşünsələr, dünyaya bağlana bilməyəcəklərini bilmələridir. Əgər insanlar həyatın çox qısa olduğunu, hər an heç gözləmədikləri hər hansı bir səbəbdən öləcəklərini, gözəllik, zənginlik, etibar kimi dəyərlərini hər an itirə biləcəklərini düşünsələr, bunlara sadəcə layiqincə dəyər verəcəklər. Bunun nəticəsində isə dünyəvi istəklərə meyllənməyin məntiqsizliyini anlayacaq və ona görə tamamilə Allahın rizasını və axirət həyatını qazanmağa yönələcəklər.

Cahil cəmiyyətdə geniş yayılmış düşünməkdən qaçma xüsusiyyətini bəzən iman gətirdiklərini deyən insanlarda da görmək olar. Bu şəxslərin dünya həyatına olan düşüncə tərzləri, əlbəttə, cahil insanlarınkından çox fərqlənir. Amma onların içinə düşdükləri xəta dünya həyatının əsl məqsədini bildikləri halda bunu həyatlarına lazımi qaydada tətbiq etməmələridir. Dünyəvi işlərlə bağlı heç bir şeyə meyllənməməyi, ən çox 60-70 il yaşayacaqlarını, insanın əslində axirətdəki sonsuz həyatı üçün cəhd etməli olduğunu çox yaxşı bilir və bunu hər fürsətdə başqalarına da izah edirlər. Ancaq bildiklərini öz həyatlarına tətbiq etmirlər.

Bu insanların vəziyyətini belə bir misalla açıqlaya bilərik: son markalı avtomobili olan bir şəxs hər fürsət düşdükdə bu avtomobilin dünya həyatının fani gözəlliklərindən biri olduğunu, ona görə buna çox bağlanmağın məntiqsiliyini izah edə bilər. Ancaq çox vacib anda başqasının onun avtomobilindən istifadə etməsi lazım gəlsə, bir anda bu izah etdiklərini unudar və ciddi şəkildə mal istəyinə bağlanar. Bu şəxs o ana qədər daima əksini izah etdiyi, bu cür davrananları qınadığı halda çəkdiyi misallar real həyatda öz qarşısına çıxdıqda davranışı dəyişir.

Bu şəxslərin vicdani cəhətdən çox yaxşı bildikləri bu məsələləri öz dünyəvi mənfəətlərinə zidd gəldikdə görməməzliyə vurmaları onlarda ciddi şəkildə vicdani sıxıntı meydana gətirir. Elə bu da sözügedən insanlarn doğru bildikləri həyat tərzini yaşamamalarının gətirdiyi mənəvi əzabdır. Buna görə daima sıxıntılı ruh halında olurlar.

Dünyəvi həvəslərə meyl edən bir insan üçün yaşlanmaq, xəstələnmək, etibarənə və mal-mülkünü itirmək kimi hadisələr də böyük gərginlik mənbəyidir. Halbuki bir gün öləcəyini, öldükdən sonra da heç bir əşyasını, pulunu və mülkünü özü ilə apara bilməyəcəyini bilən bir insan heç dünyəvi şeyə bağlanmaz. Hər şeyindən Allahın razı olacağı şəkildə comərdliklə istifadə edər, dünyadakı qısa ömrünü necə yaşayacağını deyil, axirətdəki sonsuz həyatının necə olacağını düşünər və bunun üçün çalışar.

DÜNYAYA BAĞLILIĞI ARADAN QALDIRAN MÖVZULARI DÜŞÜNMƏMƏK

2010-12-23T06:25:00.000-08:00

Bəzi insanların imanı qavradıqları halda həyatlarının bəzi anlarını sıxıntı içində keçirmələrinin ən mühüm səbəblərindən biri dünyəvi istəklərə çox meylli olmaları və bu istəklərdən soyudan mövzuları düşünməkdən qaçmalarıdır.

Qurana baxdıqda insanların dünya həyatı ilə əlaqədar bağlandıqları məsələlərin hər zaman eyni olduğunu görürük. Var-dövlət toplama istəyi, yaşamaq istəyi, insanların gözündə hörmət qazanmaq istəyi və etibar qayğısı bu mövzuların ən əsaslarıdır. Allah insanların bağlandıqları bu istəkləri bir ayədə

“Qadınlar, uşaqlar, qızıl-gümüş yığınları, yaxşı cins atlar, mal-qara və əkin yerləri kimi nəfsin istədiyi və arzuladığı şeylər insanlara gözəl göstərilmişdir. Bunlar dünya həyatının keçici zövqüdür, gözəl dönüş yeri isə Allah yanındadır.” (Ali-İmran Surəsi, 14)

sözlərilə bildirmişdir. Bütün bunlar, əlbəttə, dünya həyatının nemətləridir. Allah insanları bu nemətlərdən zövq alacaq şəkildə yaratmışdır. Doğru olan yol bütün bu nemətlərdən hər birinin Allahdan gəldiyini bilərək, Ona şükür edərək faydalanmaqdır. Səhv yol isə bu nemətləri qazanmağı axirət həyatını qazanmaqdan daha mühüm hesab etmək və bunun üçün həddindən artıq meyl göstərməkdir.

Duyğusallıq

2010-12-05T05:00:00.000-08:00

Duyğusallıq, insanlara sıxıntılı bir həyat yaşadan və eyni zamanda Allahın Quranda bildirdiyi anlayışa uyğun olmayan, ancaq insanların böyük bir əksəriyyətinin görə bilmədiyi əhəmiyyətli təhlükədir. Hətta, duyğusal olmaq insanlar arasında bəyənilən xüsusiyyətdir. Duyğusallıq sevginin bir təzahürü zənn edilir, halbuki Quran əxlaqından uzaq insanların yaşadıqları daxili bir əzabdır. Gerçək sevgi səmimidir və ürəkdən, açıq-aydın, çəkinmədən, qürur olmadan göstərilən səmimi bir duyğudur. Duyğusallıq isə sevginin gizlənməsindən və ya Allaha duyulmalı olan sevginin insanların şəxsinə yönəldilməsindən qaynaqlanır. Bu şəkildə davranan insanlar sevgilərini yönəltdikləri kəsləri sahiblənir, hətta onları bütləşdirəcək hisslər bəsləyirlər. Bu səbəblə də davamlı iztirab içində yaşayırlar.

Duyğusallıq dinə müxalif olan duyğudur. Quran əxlaqı insanlara, hadisələri gerçək dünyagörüşüylə görmək və ağıllı şəkildə qiymətləndirmək qabiliyyəti qazandırır. Duyğusallıq isə insanları gerçəklərdən uzaqlaşdıran, məntiqsiz düşüncələrə sövq edən və yalnış qərarlar almağa yönəldən duyğudur. İmanı və Quran əxlaqını qavrayan insanlar üçün, duyğusallığın zövq alınacaq heç bir tərəfi yoxdur. Onlar bunun insanları hüzün, hüsran və məhvə aparan düşüncə olduğunun şüurundadırlar. Bu səbəblə nə açıq, nə də gizli olaraq ürəklərində belə bir zəifliyə yol vermirlər.

İman etdikləri halda duyğusallığın Qurana müxalif olan bu cəhətlərinin fərqində olmayan, ya da bunlara əhəmiyyət verməyən insanlar isə, belə bir mövzuda zəiflik göstərə bilərlər. Bəzən yalnız öz özlərinə daxilən yaşadıqları bu duyğu, bəzən də davranışlarına hakim olar. Bu duyğunun ən diözünü ən çox biruzə verdiyi hal, bu kəslərin heç cür önünə keçə bilmədikləri ağlamağa olan meylidir. Ağlamaq, adamın kədərlənməsindən olur ki, bu da o adamın Allahın yaratdığı qədərə rahatlıqla və məmnuniyyətlə təvəkkül edə bilməməsindən qaynaqlanır. Duyğusallığın təsiriylə bu kəslər daima hüzünlü olurlar. Yaşadıqları hər hadisədə kədərlənəcək bir şey mütləq tapırlar. Buna görə həyatlarını daima ağlamağa meylli yaşayarlar. Ancaq ağlamaq deyilincə ağla yalnız adamın gözyaşı tökərək ağlaması gəlməməlidir. Bəzən həqiqətən bu şəkildə ağladıqları da olur. Amma bəzən də fiziki mənada gözyaşı olmadığı halda ağlamaq davam edir; bu bədənin ağlamasıdır. Bu ruh halında adamın bəzən gözləri xəfif nəmlənərkən, bəzən də heç islanmaz. Amma üzündə hüznün səbəb olduğu solğunluq görünər. Səsində, taqət və canlılıq yoxdur. Baxışları donuq və kədərlidir. Üzərində bir ağırlıq və əldən düşmüşlük, danışığında isə qəti bir ümidsizlik hakimdir. Bədənləri, möhkəm stressə görə funksiyalarını gərəyi kimi yerinə yetirə bilməz. Bu səbəblə bu kəslər ruhi pozuqluqları ilə yanaşı fiziki olaraq da ciddi narahatlıqlar yaşayırlar. Bu ruh halına qapıldıqları anlarda önlərinə dünyanın ən gözəl nemətləri belə qoyulsa, bunların heç birindən gerçək mənada zövq ala bilməzlər. Heç biri onları bu çətinlikdən qurtarmaqda təsirli olmaz. İmanın və təvəkkülün hüzurunu və rahatlığını yaşamaq var ikən, öz əlləriylə özlərinə sıxıntılı bir dünya qurarlar.

Halbuki Allah Quranda inkar edənlər üçün,

'Qoy onlar etdikləri (günahların) cəzası olaraq az gülüb çox ağlasınlar.' (Tövbə Surəsi, 82)

deyə buyurur. Yəni ağlamaq, kədərlənmək inkar edənlərə aid xüsusiyyətdir. Eyni şəkildə, Quran ayələrində həmişə inkarçıların, cəhənnəm əhlinin bədbəxtliklərindən, bədbinliklərindən, sıxıntılı həyatlarından bəhs edilir. Möminlər isə Quranda həmişə şən olmağa təşviq edilməkdə, bir çox ayədə dünyada və axirətdə sevinəcəkləri mövzularla müjdələnirlər. Bu zaman iman etdiyini söyləyən biri əgər davamlı sıxıntılı, ya da ağlamağa meylli bir ruh halındadırsa, bu onun təvəkkül mövzusu başda olmaqla bir çox mövzunu səthi qiymətləndirdiyini və dini tam şəkildə yaşamadığını göstərir.

Bu səbəblə dindar olduğunu söyləyən insan, hər nə səbəblə olursa olsun kədərlənməyi, sıxılmağı normal qarşılamamalı, bir mömin olaraq belə davranmaqdan Allaha sığınmalıdır. Allah ilə dost olmağın, ONA güvənib dayanmanın hüzurunu yaşamaq var ikən, belə əzab dolu həyat yaşamağı məqbul qarşılamamalıdır. Allahın Quranda,

"Onlar deyəcəklər: “Ey Rəbbimiz! Bədbəxtliyimiz bizə üstün gəldi və biz doğru yoldan azan bir camaat olduq. Ey Rəbbimiz! Bizi oradan çıxart! Əgər bir də (günah işlərə) qayıtsaq, həqiqətən də, zalım olarıq”. (Mu'minun Surəsi, 106-107)

ayələriylə diqqət çəkdiyi kimi, dünya həyatında bədbəxtliklərinə məğlub olub axirət həyatlarını peşmanlıq içərisində keçirən kəslərin halından ibrət götürməli və gerçək sarsılmaz imanı qazanmağa niyyət etməlidir.

Maddi-mənəvi çirkab

2010-12-03T10:28:00.000-08:00

Səmimiyyətsizliyin insanlar üzərində meydana gətirdiyi başqa bir dəyişiklik Quranda bu ayə ilə bildirilməkdədir:

Allah anlamayanları əzaba (kəsafətə) düçar edər. (Yunus Surəsi, 100)

Vicdanları qəbul etdiyi halda ağıllı davranmayan, səmimiyyətsiz yaşayan insanlar Allahın “əzab” olaraq ifadə etdiyi bir bəla ilə qarşılıq görərlər. Allah bir ayədə,

Qəlbində xəstəlik olanlara gəlincə, (o surə) onların murdarlığı üstünə bir murdarlıq da artırır və onlar kafir qalaraq ölürlər. ( Tövbə 125)

şəklində buyurmuşdur.Bu, Allahın diləməsiylə insanlar üzərində həm maddi, həm də mənəvi bir əzab şəklində görünür. Allah diləsə bu insanlar həqiqətən fiziki cəhətdən də pis görünə bilır. Daxili narahatlıq və stress bədənlərinin normal haldan daha sürətli şəkildə qocalmasına, hətta cildlərinin qırışmasına, ağız və bədənlərinin qoxmasına səbəb olar.

Bununla yanaşı bu insanlar nə qədər təmizlənsələr də, təmizliklərinə digər insanlardan daha çox diqqət göstərsələr də üstündəki mənəvi çirkdən xilas ola bilmirlər. Ətraflarındakı insanlarda hər zaman natəmiz insan təəssüratı yaradırlar. Bu əlbəttə ki, Allahın bu insanların səmimiyyətsizliyinə qarşılıq olaraq onlarda yaratdığı bir hissdir. Nə qədər təmiz olursa olsun, onun oturduğu yerdə oturmaq, yediyi yeməkdən yemək, əlinin dəydiyi bir şeyə toxunmaq belə insanlara narahatlıq verir. Bu da həmin insanın içində yaşadığı bir əzaba çevrilir. O Allahı unutmuş vэ insanların razılığını qazanmağı həyatının məqsədi etmişdir, amma razılığını qazanmaq istədiyi insanlar ondan qaçır, ona saymazyana munasibət göstərirlər. Bax elə bu da Allahın dünyada vicdanları

qəbul etdiyi halda gerçək imanı yaşamayan insanlara verdiyi gizli bir bəladır.

Məqalənin əvvəlki ayələrinin biriındə ifadə edilən mənəvi çirkabın bir təzahürü olaraq, səmimiyyətsiz insanların üzlərində də bir nursuzluq meydana gələr. Bu nursuzluq hər insanda eyni əlamətlərlə ortaya çıxmır. Bəzi insanların üzündə, iman edənlərin üzündə yaranan canlılığın, şövqün və xoş ifadənin olmadığı görünür. Bəzi insanlarda mənasız, həyatından bezmiş, boş baxışların olduğu müşahidə olunur. Bəzi insanlarda isə üzündə heç səbəb yoxkən bir qaralma diqqəti çəkir. Bütün bunlar həmin insanların içlərindəki qaranlıq ruhun əks olunmasıdır.

Burada diqqəti çəkən nöqtə isə, onların fiziki gözəlliklərinin bu ruh halına heç bir çəkildə təsir edə bilməməsidir. Dünyanın ən gözəl üzünə, ən mükəmməl bədəninə, ən gözəl rəngli, ən gözəl gözlərinə sahib bir insan belə, səmimiyyətsiz bir əxlaq göstərdiyi təqdirdə üzünə nursuz bir ifadə çökməsini mane ola bilməyəcək. Ortaya çıxan mənzərə həmişə gözəlliklərini tamamilə kölgədə qoyur. Bunun səbəbi də nurun ancaq Allah qatından səmimi qəlblə iman edən insanlara verilən bir xüsusiyyət olmasıdır. Allah bir ayəsində bu gerçəyi belə bildirməkdədir:

Yaxud (onların əməlləri) zəngin dənizin zülmətinə bənzər. Onu bir dalğa, o dalğanın üstündən bir dalğa, onun da üstündən bir bulud (dalğa) – zülmət üstündən zülmət örtər. O, əlini çıxartdıqda, hardasa onu görməz. Allah bir kəsə nur bəxş etməsə, onun nuru olmaz. (Nur Surəsi, 40)

Allah səmimi və qeyri-səmimi insanların ruhlarında yaşadıqlarının bədənlərinə olan təsirinə Quranda belə bir müqayisə ilə diqqət çəkir:

Yaxşı işlər görənləri Cənnət və daha artıq mükafat (Allah rizası) gözləyir. Onların üzünə nə bir toz (ləkə), nə də bir zillət qonar. Onlar cənnətlikdirlər və orada əbədi qalacaqlar! Günah qazananlara günahları qədər cəza verilər. Onları zillət basar (bürüyər). Onları Allahdan (Allahın əzabından) heç kəs qurtara bilməz. Onların üzü, sanki gecənin zülmət parçaları ilə örtülmüşdür. Onlar cəhənnəmlikdirlər, özləri də orada əbədi qalacaqlar! (Yunus Surəsi, 26-27)

Allah, Ona səmimi qəlblə iman edən qullarına qatından bir gözəllik, sevgi və

nur verir. Bu insanlar varlıqlarıyla getdikləri hər mühitə gözəllik və xoş təəssurat gətirirlər. Üzlərinə baxmaq, səslərini eşitmək, Allaha olan dərin imanlarını hiss etdirən səmimi söhbətlərinə və davranışlarına şahid olmaq ətraflarındakı insanlar üçün bir nemət olur. Quranda səmimi

möminlərin bu xüsusiyyətlərinə və bunu ifadə edən, üzlərindəki 'səcdə izinə" belə diqqət çəkilir:

Muhəmməd Allahın Peyğəmbəridir. Onunla birlikdə olanlar kafirlərə qarşı sərt, bir-birinə isə mərhəmətlidirlər. Sən onları rüku edən, səcdəyə qapanan, Allahdan riza və lütf diləyən görərsən. Onların əlaməti üzlərində olan səcdə izidir... (Fəth Surəsi, 29)

Qeyri-səmimi həyat tərzi yaşayan bir insanın üzərində isə, möminlərin əksinə, mənfi bir hal müşahidə olunur. Öz daxili dünyasında yaşadıqları təvəkkülsüzlük, hüznlü və gərgin ruh halları, qüruru bu insanların getdiyi hər mühitdə mənfi bir abu-hava yaranmasına səbəb olur.

Heç danışmasalar, heç bir iş görməsələr belə olduqları yerdən ətrafa mənfi elektrik yayarlar. Gərgin ruh halları, əzab dolu üzləri və qəmgin səsləri insanlara bu vəziyyəti aydın şəkildə hiss etdirər. Allaha qarşı tam səmimi olmadıqları müddətcə bu neqativlik onlardan uzaqlaşmaz. Ətraflarındakı insanlara pozitiv görünmək üçün hər nə edirsə etsinlər, müsbət bir təsir meydana gətirə bilməzlər.

Bu, Allahın insanlar üzərində yaratdığı möcüzəvi bir haldır. Belə neqativ bir halın səbəbini bəzən tam olaraq izah etmək çətin gələ bilər, amma insanların çoxu belələri ilə eyni mühiti paylaşmaq istəmirlər. Bu da, neqtiv ruh halına sahib həmin insanın yaşadığı sıxıntılardan biridir. Ancaq unudulmamalıdır ki, eyni insan ürəyini təmiz saxlayıb, Allaha qarşı səmimi olmağa niyyət etdiyi andan etibarən də, üzərindəki bu pis hal Allahın diləməsiylə dərhal dağılar və yerini nurlu bir görünüşə buraxar.

Bura qədər saydığımız xüsusiyyətlər Allahın gerçək imanı yaşamadıqlarından dolayı insanlara verə biləcəyi qarşılıqlardan yalnız bir neçəsidir.Unudulmamalıdır ki, Allahın gücü sonsuzdur. Əgər bütün bu açıq-aydın əlamətlərə baxmayaraq, həmin insan necə bir zərərə uğradığını görməzlikdən gəlir və Allaha sığınmırsa, Allah daha şiddətli qarşılıq da verə bilər.

Heç kim "onsuz da iman edirəm, ibadətlərimi yerinə yetirirəm" deyərək özünü

aldatmamalı, həyatının bir anında belə səmimiyyətsiz davranmadan Allah üçün qəlbini təmizləməlidir.

Allahın

"Xeyr; həqiqətən insan, azar. Özünü yetərli gördüyü üçün." (Ələq Surəsi, 6-7)

ayələriylə bildirdiyi nəticənin meydana gəlməsindən Allaha sığınmalıdır.